روز هشتم ارديبهشت ماه سال 1324 جوان بيستويك سالهاي به نام سيد مجتبي ميرلوحي به جان سيد احمد كسروي نويسنده و پژوهشگر سرشناس سوء قصد كرد تا حساب عدهاي از رجال سياسي و مذهبي را با او و به اسم مبارزه با بيديني تسويه كند. ميرلوحي كه از اين تاريخ به بعد خود را به نام فاميل مادرش نواب صفوي معرفي كرد در ترور كسروي ناموفق بود اما نخستين قدم را در مسير شهرت برداشت. كار ناتمام او را ده ماه بعد عدهاي جوان زوردارتر و استخواندارتر به سرانجام رساندند.
با دشمناني كه كسروي خصوصا در ميان صاحبنفوذان سياسي داشت و با اوضاع نابسامان ايران در آن روزها، نواب براي آن سوء قصد تنها چند روز و آن ديگران براي قتل كسروي چند ماه در بازداشت ماندند و سپس آزاد شدند.
نواب سپس جمعيت فداييان اسلام را بنيان گذاشت. جمعيتي كه قريب ده سال در حساسترين دورههاي تاريخ معاصر ايران نقش آفريني كرد.
بررسي عملكرد فداييان اسلام در طول سالهاي فعاليتشان نشان ميدهد آنان درك درستي از اوضاع و مسائل روز نداشتند و اغلب با انجام ترور و ايجاد رعب و وحشت اجرا كننده نقشهها و برنامههاي افراد و گروههاي ديگر بودند.
اما طنز تاريخ در اينجاست كه عدهاي از تازهواردان و نوجوانان كم سن و سال آن روزهاي حوزه كه نواب قبله آمال و بت آرزوهاي آنان بود (در برابر رفتار قائل به سنت و بدون ماجراجويي ريشسفيدان حوزه) امروز تصميمگيران و حاكمان سياسي ايراناند؛ لذا بههيچوجه غريب نيست اگر امروز تحصيلات يكساله نواب در حوزه نجف هفت ساله معرفي شود، اقدام بدون جواز او در سوء قصد به كسروي فهرستي از مراجع صادركننده فتواي قتل پيدا كند، كار اصلي در جنبش ملي كردن صنعت نفت به نام او سند بخورد و كارشكنيهاي او در طول حكومت دكتر مصدق مبارزه با بی ديني و خطر نفوذ كمونيسم نامگذاري شود، و از همه مهمتر اغلب برنامههاي انقلابي او در نظام حكومتي ايران پياده و اجرا شود.
اما اكنون قصد ورود و بررسي هيچكدام از اين موضوعات را ندارم و آن را به زمانهاي بعد موكول ميكنم.
به مناسبت سالگرد سوءقصد به مرحوم كسروي، جزوه مختصري از نوشتههاي او را به نام «پرسش و پاسخ» در اختيار علاقهمندان قرار ميدهم. كسروي اين جزوه را در سال 1324 و پس از جريان سوءقصد منتشر كرده تا به برخي ايرادات منتسب به خود پاسخ دهد.
او در «پرسش و پاسخ» اگر چه مانند كتاب «دادگاه» يا برخي ديگر از مقالاتش (ن.ك. ايران ما، 27 خرداد و 8 اسفند 1324) به جزئيات جريان سوءقصد و ارتباط آن با چهرههاي سياسي و مذهبي مخالف خود نپرداخته اما به بسياري از علل مسبب طعن و اشكال به خود اشاره ميكند.
اين كتاب مختصر را پيشتر در فضاي مجازي نديدهام و خواندن آن را خصوصا به كساني كه درباره كسروي و افكار او كمتر ميدانند توصيه ميكنم.
متن کامل پرسش و پاسخ را اینجا گذاشتهام
